ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ

КОЛЛАБОРАТИВТІК СҮЗГІЛЕУ НЕГІЗІНДЕГІ ҰСЫНЫМДЫҚ ЖҮЙЕНІ ӘЗІРЛЕУДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ-АЛГОРИТМДІК ТӘСІЛДЕРІ

Авторлар

  • Камка Утеулиева Атырауский университет имени Х.Досмухамедова
  • B.Z. Kenzhegulov Doctor of Technical Sciences, Professor of the Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan
  • T.A. Karazhigitova Doctor of Pedagogical Sciences, professor, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics.” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan
  • ¹ H.İ. Bülbül PhD, Professor, Department of Computer and Instructional Technologies, Gazi Eğitim Fakültesi, Gazi University, Аnkara, Turkiye
  • Z.Zh. Zhanuzakova Master, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics. Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan https://orcid.org/0000-0001-7728-0467.

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.26.2.013

Кілт сөздер:

recommender system, collaborative filtering, mathematical model, algorithmic support, preference matrix, k-nearest neighbors, cosine similarity measure, ranking, personalization

Аңдатпа

Мақалада коллаборативтік сүзгілеу әдісіне негізделген ұсынымдық жүйенің математикалық-алгоритмдік қамтамасыз етілуі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі цифрлық контент көлемінің артуымен және пайдаланушылар үшін жекелендірілген ұсынымдарды автоматтандырылған түрде қалыптастыру қажеттілігімен байланысты. Пәндік сала ретінде фильмдерге арналған ұсынымдық жүйе қарастырылады, алайда ұсынылған модель басқа объектілерге де, атап айтқанда тауарларға, кітаптарға, музыкалық композицияларға, білім беру ресурстарына және ақпараттық материалдарға қолданылуы мүмкін.

Негізгі назар пайдаланушы қалауларын сипаттайтын математикалық модельді құруға, бағалау матрицасын қалыптастыруға, объектілер арасындағы ұқсастықты анықтауға және ұсынымдарды ранжирлеу алгоритмін әзірлеуге аударылады. Жұмыста коллаборативтік сүзгілеудің item-based тәсілі қолданылады, бұл тәсілде ұсынымдар пайдаланушылардың бағалары негізінде есептелетін объектілер арасындағы ұқсастыққа сүйене отырып қалыптастырылады. Жақындық өлшемі ретінде косинустық ұқсастық өлшемі, ал ең жақын объектілерді іздеу үшін k жақын көрші алгоритмі қолданылады.

Ұсынылған тәсіл ұсынымдық жүйені тек бағдарламалық іске асыру ретінде ғана емес, сонымен қатар толық емес және сиретілген деректерді өңдеуге арналған математикалық-алгоритмдік модель ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Модель пайдаланушылар жиынын, объектілер жиынын, қалаулар матрицасын, ұқсастық функциясын, ең жақын объектілерді таңдау ережесін және Top-N ұсынымдарын қалыптастыру процедурасын қамтиды.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Автор өмірбаяндары

B.Z. Kenzhegulov, Doctor of Technical Sciences, Professor of the Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan

Doctor of Technical Sciences, Professor of the Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan

T.A. Karazhigitova, Doctor of Pedagogical Sciences, professor, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics.” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan

Doctor of Pedagogical Sciences, professor, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics.” Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan

¹ H.İ. Bülbül, PhD, Professor, Department of Computer and Instructional Technologies, Gazi Eğitim Fakültesi, Gazi University, Аnkara, Turkiye

PhD, Professor, Department of Computer and Instructional Technologies, Gazi Eğitim Fakültesi, Gazi University, Аnkara, Turkiye

Z.Zh. Zhanuzakova, Master, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics. Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan https://orcid.org/0000-0001-7728-0467.

Master, Department of Mathematics and Methods of Teaching Mathematics. Kh.Dosmukhamedov Atyrau University, Atyrau, Kazakhstan  

https://orcid.org/0000-0001-7728-0467.

Жүктеулер

Жарияланды

2026-06-30

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Утеулиева, К., B.Z. Kenzhegulov, T.A. Karazhigitova, ¹ H.İ. Bülbül, & Z.Zh. Zhanuzakova. (2026). КОЛЛАБОРАТИВТІК СҮЗГІЛЕУ НЕГІЗІНДЕГІ ҰСЫНЫМДЫҚ ЖҮЙЕНІ ӘЗІРЛЕУДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ-АЛГОРИТМДІК ТӘСІЛДЕРІ. ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ, 7(2), 188–208. https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.26.2.013

Журналдың саны

Нөмір 7 № 2 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ

Бөлім

ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ

Лицензия

Авторлық құқық (c) 2026 ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ

Creative Commons лицензиясы

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.en

##plugins.generic.recommendBySimilarity.heading##

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

##plugins.generic.recommendBySimilarity.advancedSearchIntro##