ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ

МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ НЕГІЗІНДЕ OT-ЖЕЛІЛЕРІНДЕГІ КИБЕРШАБУЫЛДАРДЫ АНЫҚТАУ: ЖЕЛІЛІК АНОМАЛИЯЛАРДЫ ЖІКТЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ

Авторлар

  • Сулу Нагашыбаевна Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы
  • Айман Калиевна «Халықаралық білім беру корпорациясы» ЖШС, Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы
  • Жанар Базарбековна SDU university
  • Назарбек Расулбекович Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
  • Нагима Шопанкызы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.27.3.027

Кілт сөздер:

OT-желілері, кибершабуылдар, машиналық оқыту, аномалияларды анықтау, желілік трафик, жіктеу, ақпараттық қауіпсіздік.

Аңдатпа

Өнеркәсіптік желілерге бағытталған кибершабуылдар санының артуы операциялық технологиялар (OT) ортасындағы аномальды белсенділікті уақтылы анықтауға қойылатын талаптарды күшейтуде. Зерттеудің мақсаты – OT желілеріндегі кибершабуылдарды анықтау және желілік аномалияларды жіктеу үшін машиналық оқыту әдістерінің тиімділігін салыстырмалы бағалау. Эксперименттік әдістеме желілік трафикті алдын ала өңдеуді, ақпараттық белгілер кеңістігін қалыптастыруды және Random Forest, XGBoost, Support Vector Machine және көпқабатты нейрондық желі модельдерін оқытуды қамтиды. Алгоритмдердің тиімділігі Accuracy, Precision, Recall, F1-score және ROC-AUC көрсеткіштері, сондай-ақ шабуылдардың әртүрлі санаттарын анықтау қабілеті бойынша бағаланды. Ең жоғары нәтижені XGBoost көрсетті: Accuracy – 98,4%, F1-score – 98,1%, ROC-AUC – 0,994. Салыстырмалы талдау ансамбльдік әдістерді қолдану жалған іске қосылулардың төмен деңгейін сақтай отырып, желілік аномалияларды анықтау дәлдігін арттыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. Алынған нәтижелер өнеркәсіптік OT-инфрақұрылымдарға арналған интеллектуалды басып кіруді анықтау жүйелерін әзірлеуде қолданылуы мүмкін.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Автор өмірбаяндары

Сулу Нагашыбаевна, Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы

Исабаева Сулу Нагашыбаевна – педагогика ғылымдарының кандидаты, “Қазақстан тарихы және әлеуметтік ғылымдар” кафедрасының қауымдастырылған профессоры, Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы

Айман Калиевна, «Халықаралық білім беру корпорациясы» ЖШС, Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы

Рысбаева Айман Калиевна – PhD, “Техникалық және жаратылыстану ғылымдары” кафедрасының қауымдастырылған профессоры, «Халықаралық білім беру корпорациясы» ЖШС, Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы

Жанар Базарбековна, SDU university

Ибраева Жанар Базарбековна – PhD, “Жаратылыстану ғылымдарының педагогикасы” кафедрасының қауымдастырылған профессоры, SDU university

Назарбек Расулбекович, Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті

Муссабеков Назарбек Расулбекович – PhD, “Автоматтандыру және басқару” кафедрасының қауымдастырылған профессоры, Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті

Нагима Шопанкызы, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті

Акимжан Нагима Шопанкызы – PhD, “Информатика және білімді ақпараттандыру” кафедрасының аға оқытушысы, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті

Жарияланды

2026-09-15

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Исабаева, С., Рысбаева, А., Ибраева, Ж., Муссабеков, Н., & Акимжан, Н. (2026). МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ НЕГІЗІНДЕ OT-ЖЕЛІЛЕРІНДЕГІ КИБЕРШАБУЫЛДАРДЫ АНЫҚТАУ: ЖЕЛІЛІК АНОМАЛИЯЛАРДЫ ЖІКТЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ. ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ, 7(3). https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.27.3.027

Журналдың саны

Бөлім

АҚПАРАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРҒА АРНАЛҒАН

##plugins.generic.recommendBySimilarity.heading##

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

##plugins.generic.recommendBySimilarity.advancedSearchIntro##

Loading...