МАШИННОЕ ОБУЧЕНИЕ ДЛЯ КЛАССИФИКАЦИИ ЗАГРЯЗНЕНИЯ РАЙОНОВ ПАДЕНИЯ РАКЕТ-НОСИТЕЛЕЙ

Serik Daruish; Анар Утегенова; Алия Калижанова

doi:10.54309/IJICT.2026.27.3.026

ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ

ЗЫМЫРАН ТАСЫМАЛДАУШЫЛАРДЫҢ ҚҰЛАУ АЙМАҚТАРЫНЫҢ ЛАСТАНУЫН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУМЕН ЖІКТЕУ

Авторлар

Serik Daruish Institute of Information and Computational Technologies CS MSHE RK
Анар Утегенова Ақпараттық және есептеу технологиялары институты
Алия Калижанова Ақпараттық және есептеу технологиялары институты

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.27.3.026

Кілт сөздер:

машиналық оқыту, экологиялық мониторинг, ластануды жіктеу, зымыран құлау аймақтары, геоақпараттық жүйелер, кластерлеу

Аңдатпа

Зымыран тасымалдаушылардың бөлінетін бөліктері құлау аймақтарының экологиялық мониторингі экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды міндеті болып табылады. Қазақстанда жалпы ауданы 4,94 млн га болатын 53 құлау аймағы жоғары улы зымыран отынымен ластанған. Жұмыстың мақсаты – ластану деңгейлерін жіктеу және кластерлеу үшін машиналық оқыту алгоритмдерінің тиімділігін бағалау. 256 топырақ үлгісінен тұратын деректер жиынтығы пайдаланылды. Төрт алгоритм қолданылды: логистикалық регрессия, k-жақын көршілер әдісі, кездейсоқ орман және градиентті бустинг, сондай-ақ k-орташа әдісімен кластерлік талдау. Барлық алгоритмдер 92,7–98,2% дәлдік көрсетті; ең жақсы нәтиже логистикалық регрессияда (98,2%, F1-өлшемі 97,3%). Ластанудың негізгі болжаушылары NDMA концентрациясы (маңыздылығы 0,274) және топырақтың pH-ы (0,224) болды. Кластерлік талдау екі кластерге оңтайлы бөлуді анықтады (силуэт 0,889). Нәтижелер машиналық оқытуды экологиялық мониторингтің геоақпараттық жүйелеріне біріктіру мүмкіндігін растайды.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Жарияланды

2026-09-15

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Daruish, S., Утегенова, А., & Калижанова, А. (2026). ЗЫМЫРАН ТАСЫМАЛДАУШЫЛАРДЫҢ ҚҰЛАУ АЙМАҚТАРЫНЫҢ ЛАСТАНУЫН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУМЕН ЖІКТЕУ. ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ, 7(3). https://doi.org/10.54309/IJICT.2026.27.3.026

Жүктеу сілтемесі

Журналдың саны

Нөмір 7 № 3 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ

Бөлім

АҚПАРАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРҒА АРНАЛҒАН

Лицензия

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.en

##plugins.generic.recommendBySimilarity.heading##

Олжас Наурызбаевич, Ергали Турсунгалиулы, Айман Николаевна, Гульназ Саянкызы, Дмитрий Гура, ҚАЗАҚСТАННЫҢ АУМАҚТЫҚ ЖОСПАРЛАУЫНДАҒЫ ҮШ ӨЛШЕМДІ КЕҢІСТІКТІК МӘЛІМЕТТЕРДІ ТАЛДАУ ҮШІН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 7 № 1 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
С.К. Кумызбаева, К.Е. Багланбаев, К.С. Сарқыт, Madina Konyrova, КҮЙ-ЖАЙДЫ КЛИМАТҚА СЕЗІМТАЛ ҰСЫНУМЕН ГИБРИДТІ ЭНЕРГОЖҮЙЕНІҢ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ЭНЕРГОМЕНЕДЖМЕНТІН ҮШФАЗАЛЫ ОҚЫТУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 7 № 3 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Ольга Салыкова, Владимир Мадин, Булат Салыков, Денис Комаров, Николай Мануйлов, ӨНЕРКӘСІПТІК МОНИТОРИНГ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕГІ MEMS-АКСЕЛЕРОМЕТРЛЕРДІҢ СЕНСОРЛЫҚ МОДУЛЬДЕРІН ИНТЕГРАЦИЯЛАУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 7 № 2 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Saule Kumargazhanova, Дильназ Нұрлыбекова, Айжан Тлебалдинова, Мархаба Карменова, Сауле Смаилова, ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАР КӨШКІНІ АЙМАҚТАРЫН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ ӘДІСІ АРҚЫЛЫ АНЫҚТАУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 6 № 2 (2025): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Айнур Искакова, Гульжан Курманкулова, Громашек Конрад, Кульжан Тогжанова Тогжанова, Райхан Алғожаева, ӨНДІРІС ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ БОЛЖАМДЫ ЖОСПАРЛАУ ЖӘНЕ РЕСУРСТАРДЫ ҮНЕМДЕУ ҮШІН МАШИНАЛЫҚ ЖӘНЕ ТЕРЕҢ ОҚЫТУДЫ ҚОЛДАНУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 7 № 3 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Айбарыс Айтанулы, O.A. Ussatova, БҰЛТТЫ МЕДИЦИНАЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДЕ ЕКІ ФАКТОРЛЫ АУТЕНТИФИКАЦИЯНЫ ЖАҚСАРТУ: ТЕРЕҢ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІНІҢ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 7 № 3 (2026): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
D.B. Bagdauletova, A.M. Tolen, A.K. Akshabayev, МОБИЛЬДІ ҚОСЫМШАЛАРДАҒЫ ҰСЫНЫСТАР ҮШІН ПАЙДАЛАНУШЫЛАРДЫҢ ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 4 № 3 (2023): ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ
Галымзада Алин, Консбаев Алмас, Нуржан Абдикапаров, ЖЕЛІЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМДАРДАҒЫ ҚАУІПТЕРДІ КЕҢЕЙТІЛГЕН АНЫҚТАУ ҮШІН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ПАЙДАЛАНУ , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 5 № 2 (2024): МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИНФОРМАЦИОННЫХ И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Ахметов Д.Р., Джаппаркулов Б.К., Разработка системы определения расстояния по стереоизображению , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 1 № 1 (2020): ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ
Амиргалиев Е.Н., Сундетов Т.Р., Кунелбаев М.М., Ибраимова А.А., Разработка системы питания, алгоритма управления и архитектуры вербального робота , ХАЛЫҚАPАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ: Нөмір 1 № 3 (2020): ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖУРНАЛЫ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

##plugins.generic.recommendBySimilarity.advancedSearchIntro##